วันที่ 13 เมษายน 2569 นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เข้าร่วมประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน สมัยพิเศษ เกี่ยวกับสถานการณ์ในตะวันออกกลาง ในรูปแบบออนไลน์ ที่กระทรวงการต่างประเทศ
นายสีหศักดิ์ เปิดเผยภายหลังว่า การประชุมวันนี้ประเทศฟิลิปปินส์เป็นประธาน โดยมีวัตถุประสงค์ของการประชุมคือเพื่อเตรียมการสำหรับการประชุมสุดยอดอาเซียนที่เมืองเซบู ประเทศฟิลิปปินส์จะจัดขึ้นทระหว่างวันที่ 7-8 พ.ค.นี้ โดยประเด็นที่มีการหารือแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ สถานการณ์ในตะวันออกกลาง และอาเซียนจะรับมือกับผลกระทบจากสถานการณ์ตะวันออกกลางอย่างไรบ้าง โดยเฉพาะเรื่องความมั่นคงด้านพลังงาน ด้านอาหาร รวมถึงอาเซียนจะต้องสร้างความเตรียมพร้อมในแง่ของกลไกการทำงานที่จะให้มีความแข็งแกร่งเข้มแข็งขึ้น ในการรับมือกับสถานการณ์เร่งด่วน
สำหรับสถานการณ์ในตะวันออกกลาง เรามีความเป็นห่วงว่าการเจรจาระหว่างสหรัฐอเมริกากับอิหร่านจะไม่สามารถบรรลุข้อตกลงได้ อย่างไรก็ดีเข้าใจว่าสถานการณ์ตะวันออกกลางมีหลายประเด็นที่มีความสลับซับซ้อน การเจรจาจึงต้องมีมากกว่า 1 รอบ หวังว่าทุกฝ่ายจะใช้ความพยายามทางการทูตเพื่อแก้ไขสถานการณ์ต่อไป
ขณะเดียวกันเรามีความเป็นห่วง เนื่องจากทราบข่าวว่าสหรัฐฯ จะปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซ หากเป็นเช่นนั้นจะเพิ่มความตึงเครียดของสถานการณ์และนำไปสู่ความขัดแย้งที่เพิ่มขึ้น จึงอยากให้สหรัฐฯ อิหร่าน และอิสราเอลพยายามมุ่งหน้าเข้าสู่การเจรจาเพื่อลดความตึงเครียดและความรุนแรง สร้างบรรยากาศที่นำไปสู่ข้อตกลงในระยะยาวและนำไปสู่สันติภาพ
อาเซียนเห็นว่าขณะนี้ได้รับผลกระทบทางด้านความมั่นคงทางพลังงานและราคาพลังงานที่เพิ่มขึ้น ทำให้ ทุกประเทศต้องมีมาตรการประหยัดพลังงาน และมีผลกระทบทางด้านค่าครองชีพตามมา แม้ขณะนี้อาเซียนโดยรวมอาจจะยังไม่สามารถร่วมมือกันได้มาก เพราะหลายประเทศมุ่งแก้ปัญหาของแต่ละประเทศก่อน แต่เป็นการสร้างแหล่งการกระตุ้นให้อาเซียนมองในระยะยาวจะต้องหาความร่วมมือด้านความมั่นคงทางพลังงานมากยิ่งขึ้น
เรามีกรอบความร่วมมือด้านพลังงานอยู่แล้ว แต่ยังขาดความเป็นรูปธรรม รัฐรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศของอาเซียนจึงขอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานอาเซียนประชุมกัน เพื่อหารืออาเซียนจะมีมาตรการที่เป็นรูปธรรมอย่างไรได้บ้างเช่น ประเทศที่ผลิตพลังงานได้จะให้ลำดับความสำคัญ ช่วยเหลือประเทศอาเซียนอื่น ๆ ที่ไม่มีแหล่งผลิตพลังงานในกรณีที่ประสบภาวะขาดแคลน ได้้หรือไม่ หรือร่วมมือกันทำพลังงานทดแทนพลังงานสะอาด ผ่านโครงการ ASEAN Power Grid เชื่อมโยงโครงข่ายสายส่งไฟฟ้าข้ามแดนระหว่างลาว ไทย และสิงคโปร์
ดังนั้นเราควรจะร่วมมือกันในโครงการด้านพลังงานสะอาดและพลังงานทดแทน โดยเฉพาะการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และระดมทุนจากภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งภายในอาเซียนกันเอง ภาคเอกชน หรือสถาบันการเงินระหว่างประเทศ เพื่อช่วยให้อาเซียนพัฒนาพลังงานทดแทนได้
ขณะที่ความมั่นคงด้านอาหาร อาเซียนได้เปรียบเพราะเป็นภูมิภาคที่มีการผลิตอาหารและสามารถส่งออกอาหารไปสู่โลก ต่อไปอาจจะต้องมีความร่วมมือในลักษณะที่มีการสำรองปริมาณอาหารจำนวนหนึ่ง เผื่อกรณีประเทศอาเซียนที่ไม่ได้ผลิตอาหารเองได้ หรือขาดแคลน ผลิตไม่เพียงพอ ไม่สามารถหาแหล่งนำเข้าได้ก็จะเข้าไปช่วยเหลือ อีกส่วนคือขณะนี้มีโครงการที่เรียกว่า การสำรองข้าวในกรอบอาเซียน +3 อาจจะขยายไปสู่สินค้าอาหารประเภทอื่น ๆ ด้วย
นอกจากนี้อาเซียนยังต้องมีขีดความสามารถที่จะตอบสนองต่อเหตุการณ์ระหว่างประเทศหรือเหตุการณ์ภายในที่เป็นวิกฤตร่วมกันได้อย่างรวดเร็ว เวียดนามจึงมีการจัดทำเอกสารเพื่อเป็นพื้นฐานการหารือระหว่างอาเซียน ซึ่งอาเซียนเห็นพ้องต้องกันว่า เมื่อเราเจอวิกฤตจะต้องมีความพร้อมด้านโครงสร้างและตัดสินใจเพื่อให้เราทำงานได้อย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น สามารถตอบสนองต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างกระทันหันในทั่วโลก
นายสีหศักดิ์ ยังเปิดเผยว่า ในการประชุมเมื่อสักครู่ ประเด็นสำคัญนอกจากความห่วงใยต่อสถานการณ์ตะวันออกกลางแล้ว เรายังได้ยืนยันถึงหลักการให้ทุกฝ่าย โดยเฉพาะอิหร่าน และทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องรวมถึงสหรัฐอเมริกา ที่จะให้มีการเคารพกติการะหว่างประเทศ คือเสรีภาพในการเดินเรือด้วยความปลอดภัย ผ่านช่องแคบที่มีความสำคัญ เช่น ช่องแคบฮอร์มุซ นี่คือการเคารพกติกาและกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นประเด็นที่เราให้ความสำคัญอย่างยิ่ง
เมื่อถามว่าประเทศไทยจะรับมืออย่างไรต่อผลเจรจาสถานการ์ตะวันออกกลางครั้งนี้ นายสีหศักดิ์ กล่าวว่า การเจรจาไม่ใช่เรื่องง่ายมีประเด็นที่ซับซ้อน และมีการขาดความไว้เนื้อเชื่อใจ แม้ว่าการประชุมที่ผ่านมาไม่ประสบความสำเร็จตามที่ทุกฝ่ายคาดหวัง แต่เรายังอยากให้มีการเดินหน้าในการเจรจาต่อไป และขอให้มีการเคารพข้อตกลงหยุดยิงใน 2 สัปดาห์นี้ และให้มีการเคารพเสรีภาพในการเดินเรือ ความปลอดภัยในการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
เมื่อถามว่าประเทศไทยมีการประเมินหรือมุมมองอย่างไรต่อ 5 ข้อเสนอระหว่างปากีสถานและจีน นายสีหศักดิ์ กล่าวว่า เรายินดีกับข้อเสนอของทุกฝ่ายที่มีความตั้งใจ ให้เกิดสันติภาพในตะวันออกกลาง ส่วนข้อเสนอก็ขึ้นอยู่กับคู่เจรจา ว่าจะเจรจาอะไรกันบ้างซึ่งตนอยากให้ทุกฝ่ายพิจารณาข้อเสนอด้วยเจตนาที่ดี และเป็นไปอย่างสร้างสรรค์ ข้อเสนอของจีนก็น่าจะเป็นพื้นฐานได้ขณะที่ยังมีข้อเสนอของทั้งสหรัฐฯและอิหร่าน ก็ต้องมานั่งคุยกันว่าในบรรดาข้อเสนอเหล่านี้มีอะไรเป็นพื้นฐานร่วมกันบ้าง เพื่อให้การเจรจาเดินหน้าต่อไปได้
เมื่อถามว่าเราคาดหวังมากน้อยแค่ไหนกับจุดอื่นในการเรียกร้องเสรีภาพด้านการเดินเรือ นายสีหศักดิ์ กล่าวว่า เราคาดหวังมาก เราเรียกร้องอย่างชัดเจน เพราะเรื่องนี้เป็นหลักกฎหมายระหว่างประเทศ มีผลกระทบต่อประเทศในภูมิภาคของเราที่ต้องอาศัยทั้งน้ำมัน แก๊สและปุ๋ย ซึ่งต้องผ่านทางช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเรื่องนี้ควรได้รับความเคารพ
เมื่อถามว่าในการประชุมรัฐมนตรีอาเซียนมีการพูดถึงหรือรายงานเรือที่ยังติดค้างอยู่ในช่องแคบฮอร์มุซบ้างหรือไม่ นายสีหศักดิ์ กล่าวว่า พูดกันถึงจำนวนเรือที่ติดค้างอยู่ ว่ามีจำนวนมาก เรือที่บรรทุกแก๊สน้ำมันและปุ๋ย แต่ไม่ได้ลงรายละเอียดในแต่ละประเทศว่ามีกี่ลำแต่ที่แน่ชัดคือขณะนี้เรือไม่สามารถผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ และส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงรวมถึงด้านพลังงานในอาเซียน
ส่วนความคืบหน้ากรณีการค้นหาร่างของลูกเรือมยุรีนารีทั้ง 3 ร่างนั้น นายสีหศักดิ์ กล่าวว่า ขณะนี้ได้นำชิ้นส่วน ลงมาจากเรือแล้ว และต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบเพื่อพิสูจน์อัตลักษณ์บุคคลให้แน่ชัดว่าเป็นของใคร ซึ่งทางกระทรวงต่างประเทศก็พร้อมอำนวยความสะดวก แต่ยังไม่แน่ชัดเรื่องเวลา
