ผศ.ดร.เชษฐา ทรัพย์เย็น ภาควิชาการบริหารและจัดการเมือง วิทยาลัยพัฒนามหานคร มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช แสดงความเห็นกรณีกระแสข่าว พรรคประชาชน อาจพิจารณาเปลี่ยนตัวผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) กรุงเทพมหานคร เขต 33 ภายหลังการรับสมัครและจัดสรรหมายเลขผู้สมัครโดยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) โดยระบุว่า มีข้อจำกัดทางกฎหมายอย่างมีนัยสำคัญ และอาจก่อให้เกิดปัญหาทางกฎหมายตามมา
ผศ.ดร.เชษฐา ระบุว่า ภายใต้หลักกฎหมายเลือกตั้ง สถานะของบุคคลในฐานะ “ผู้สมัคร” จะสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อ กกต. รับสมัคร ตรวจสอบเอกสาร ออกหนังสือรับรอง และจัดให้มีการจับสลากหมายเลขผู้สมัครแล้ว เมื่อขั้นตอนดังกล่าวเสร็จสิ้น บุคคลนั้นย่อมเป็นผู้สมัครโดยชอบด้วยกฎหมายอย่างสมบูรณ์ การเปลี่ยนแปลงภายหลังจึงไม่อาจกระทำได้ เว้นแต่จะมีบทบัญญัติแห่งกฎหมายให้อำนาจไว้อย่างชัดแจ้ง
ในกรณีผู้สมัคร ส.ส. กทม. เขต 33 ของพรรคประชาชน ซึ่ง กกต. ได้รับสมัครและจัดสรรหมายเลขไปแล้วตั้งแต่วันที่ 27 ธันวาคม 2568 ถือว่ากระบวนการสมัครเสร็จสิ้นตามกฎหมาย สิทธิของพรรคในการส่งผู้สมัครในเขตดังกล่าวจึงสิ้นสุดลงตามหลัก “หนึ่งพรรคหนึ่งผู้สมัครต่อหนึ่งเขต” การส่งบุคคลอื่นเข้ามาแทนที่อาจเข้าข่ายใช้สิทธิเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด
ผศ.ดร.เชษฐา ยังชี้ว่า กฎหมายเลือกตั้งไม่ได้เปิดช่องให้ผู้สมัครถอนตัวได้อย่างเสรีหลังจากได้รับการรับรองแล้ว ยกเว้นกรณีที่ศาลหรือ กกต. มีคำวินิจฉัยว่าขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้าม ซึ่งเป็นกระบวนการ “ตัดสิทธิ” ไม่ใช่การ “เปลี่ยนตัว” หาก กกต. จะอนุญาตให้พรรคการเมืองส่งผู้สมัครรายใหม่แทน จึงต้องมีฐานอำนาจทางกฎหมายที่ชัดเจน มิฉะนั้นอาจถูกมองว่าเป็นการใช้อำนาจเกินขอบเขต
นอกจากนี้ รัฐธรรมนูญยังกำหนดให้การเลือกตั้งต้องเป็นไปโดยสุจริต เที่ยงธรรม และเสมอภาค หากมีการอนุญาตให้พรรคการเมืองหนึ่งเปลี่ยนตัวผู้สมัครภายหลังจากขั้นตอนรับสมัครเสร็จสิ้น ขณะที่พรรคอื่นไม่สามารถทำได้ในลักษณะเดียวกัน อาจถูกตีความว่าเป็นการเลือกปฏิบัติ และบั่นทอนความเชื่อมั่นของสาธารณชนต่อความเป็นกลางขององค์กรอิสระ
ผศ.ดร.เชษฐา เตือนว่า หากมีการเปลี่ยนตัวผู้สมัครโดยไม่มีฐานกฎหมายรองรับอย่างชัดเจน อาจนำไปสู่การร้องเรียน การฟ้องคดีเลือกตั้ง หรือแม้กระทั่งการขอให้ศาลวินิจฉัยให้การเลือกตั้งในเขตดังกล่าวเป็นโมฆะในอนาคต
ทั้งนี้ โดยทั่วไป การเปลี่ยนตัวผู้สมัครจะทำได้เฉพาะในช่วงที่ กกต. ยังไม่รับรองการสมัครเท่านั้น เมื่อมีการออกหนังสือรับรองแล้ว สถานะทางกฎหมายย่อมเปลี่ยนไป และกฎหมายไม่ได้เปิดช่องให้แก้ไขได้โดยง่าย กรณีนี้จึงถือเป็นสถานการณ์ที่ต้องใช้ความระมัดระวังอย่างสูง เพื่อไม่ให้ขัดต่อหลักกฎหมายเลือกตั้งและหลักรัฐธรรมนูญโดยรวม
