วันที่ 22 ธันวาคม 2568 รายงานข่าวจากกองทัพอากาศ เปิดเผยว่า จากกรณีที่ประเทศไทยมีการใช้กำลังทางอากาศในสถานการณ์ความขัดแย้ง ทำให้เกิดคำถามในสังคมถึงความชอบธรรมตามกฎหมายระหว่างประเทศ ล่าสุดมีการอธิบายเชิงกฎหมายในรูปแบบ Q&A เพื่อทำความเข้าใจกรอบการใช้กำลังดังกล่าว
การใช้กำลังทางอากาศ ขัดกฎหมายระหว่างประเทศหรือไม่ คำอธิบายระบุว่า การใช้กำลังทางอากาศของไทยไม่ขัดต่อกฎหมายระหว่างประเทศ เนื่องจากอยู่ภายใต้สิทธิในการป้องกันตนเองโดยชอบด้วยกฎหมาย ตามกฎบัตรสหประชาชาติ มาตรา 51 ทั้งยังต้องดำเนินการตามหลัก “ความจำเป็น” และ “ความได้สัดส่วน” อย่างเคร่งครัด
ถือเป็นการยกระดับความขัดแย้งหรือไม่ ในทางกฎหมาย การโจมตีทางอากาศไม่จำเป็นต้องถูกมองว่าเป็นการยกระดับสถานการณ์ หากมีเป้าหมายเพื่อยับยั้งภัยคุกคามที่เกิดขึ้นจริง จำกัดขีดความสามารถทางทหารของฝ่ายตรงข้าม และควบคุมไม่ให้ความขัดแย้งลุกลาม ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการใช้กำลังเพื่อบังคับให้ยุติ ภายใต้กรอบกฎหมายระหว่างประเทศ
พื้นที่ใกล้พลเรือน ใช้กำลังได้หรือไม่
สามารถทำได้เฉพาะกรณีที่เป้าหมายมีสถานะเป็นเป้าหมายทางทหารอย่างชัดเจน โดยต้องยึดหลักการจำแนกเป้าหมาย ลดผลกระทบต่อพลเรือน และคำนึงถึงความได้สัดส่วนเป็นสำคัญ
การตัดสินใจโจมตี ต้องมีหลักฐานหรือไม่ คำอธิบายระบุว่า การใช้กำลังทางอากาศต้องอาศัยข้อมูลข่าวกรองที่เชื่อถือได้ ควบคู่กับการประเมินทั้งด้านการทหารและกฎหมาย เพื่อยืนยันว่าเป้าหมายมีบทบาทในการคุกคาม และเป็นมาตรการสุดท้ายที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
ข้อจำกัดของการใช้กำลังทางอากาศ
การปฏิบัติของไทยถูกจำกัดใน 3 มิติหลัก ได้แก่ พื้นที่ซึ่งไม่ขยายเกินความจำเป็น เป้าหมายที่ต้องเป็นวัตถุทางทหารเท่านั้น และระยะเวลาที่ใช้เฉพาะเพื่อยุติภัยคุกคาม โดยข้อจำกัดเหล่านี้ถือเป็นหัวใจของความชอบธรรมทางกฎหมาย
แตกต่างจากการโจมตีพลเรือนอย่างไร กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศห้ามโจมตีพลเรือนโดยเด็ดขาด ขณะที่การใช้กำลังทางอากาศของไทยย้ำว่ามุ่งเป้าเฉพาะทางทหาร ไม่มีนโยบายโจมตีพลเรือน โบราณสถาน หรือโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เกี่ยวข้อง และต้องปฏิบัติตามอนุสัญญาเจนีวา
การแสดงกำลังโดยไม่โจมตี ชอบธรรมหรือไม่ การปรากฏตัวของกำลังทางอากาศโดยไม่ใช้อาวุธ ถือเป็นเครื่องมือที่ชอบด้วยกฎหมาย เพื่อการยับยั้งและป้องปราม อีกทั้งยังช่วยลดความเสี่ยงต่อพลเรือนและการขยายตัวของความขัดแย้ง
กรอบมาตรฐานที่ไทยใช้อ้างอิง
ประเทศไทยยึดหลักกฎหมายระหว่างประเทศภายใต้กรอบของสหประชาชาติ รวมถึงแนวปฏิบัติสากลที่ประเทศสมาชิก NATO ใช้เป็นมาตรฐานในการควบคุมการใช้กำลังทางอากาศให้มีความชอบธรรมและได้สัดส่วน
ทั้งนี้ สาระสำคัญทางกฎหมายชี้ว่า การใช้กำลังทางอากาศของไทยเป็นการใช้สิทธิในการป้องกันตนเองอย่างจำกัด มีความจำเป็น และได้สัดส่วน โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อยับยั้งภัยคุกคาม และคุ้มครองความปลอดภัยของพลเรือนเป็นสำคัญ
