การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ปี 2569 เป็นกระบวนการสำคัญที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมกำหนดทิศทางประเทศตามระบอบประชาธิปไตย โดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดชัดว่า การออกไปใช้สิทธิเลือกตั้งเป็นทั้ง “สิทธิ” และ “หน้าที่” ของปวงชนชาวไทย เพื่อคัดเลือกผู้แทนไปทำหน้าที่ออกกฎหมาย พิจารณางบประมาณ และตรวจสอบการทำงานของรัฐบาล
สำหรับการเลือกตั้งทั่วไปครั้งนี้ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กำหนดวันเลือกตั้งในวันอาทิตย์ที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ขณะเดียวกัน ยังเปิดโอกาสให้ประชาชนที่ไม่สามารถไปใช้สิทธิในวันดังกล่าว ลงทะเบียนขอใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้า ซึ่งผู้ที่ลงทะเบียนไว้แล้วจะต้องไปใช้สิทธิในวันอาทิตย์ที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569 ระหว่างเวลา 08.00–17.00 น.
เลือกตั้งล่วงหน้า มีไว้เพื่อใคร
การเลือกตั้งล่วงหน้าถูกออกแบบมาเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีภารกิจในวันเลือกตั้งจริง เช่น ทำงานต่างจังหวัด เรียนหนังสืออยู่ไกลภูมิลำเนา หรือมีเหตุจำเป็นอื่น ๆ โดยผู้มีสิทธิจะต้องลงทะเบียนล่วงหน้าตามช่วงเวลาที่ กกต. กำหนด หากไม่ได้ลงทะเบียน จะไม่สามารถไปใช้สิทธิในวันเลือกตั้งล่วงหน้าได้
สถานที่เลือกตั้งล่วงหน้า
กกต. จัดเตรียมสถานที่เลือกตั้งล่วงหน้าไว้หลายรูปแบบ ได้แก่ สถานที่เลือกตั้งกลางในเขตเลือกตั้ง สถานที่เลือกตั้งกลางนอกเขตเลือกตั้ง และสถานที่พิเศษสำหรับผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ เพื่อให้ทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงการใช้สิทธิได้อย่างเท่าเทียม
ต้องเตรียมอะไรไปใช้สิทธิ
ผู้มีสิทธิเลือกตั้งต้องแสดงหลักฐานยืนยันตัวตน เช่น บัตรประจำตัวประชาชน ซึ่งแม้จะหมดอายุก็ยังใช้ได้ หรือเอกสารราชการอื่นที่มีรูปถ่ายและเลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก นอกจากนี้ ยังสามารถใช้หลักฐานในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ผ่านแอปพลิเคชันของรัฐ เช่น ThaiD หรือ DLT QR Licence ได้เช่นกัน
บัตรเลือกตั้ง 2 ใบ ต่างกันอย่างไร
ในวันเลือกตั้งล่วงหน้า ผู้มีสิทธิจะได้รับบัตรลงคะแนน 2 ใบ ได้แก่ บัตรสีเขียว สำหรับเลือกผู้สมัคร สส. แบบแบ่งเขต และบัตรสีชมพู สำหรับเลือกพรรคการเมือง เพื่อนำคะแนนไปคำนวณ สส.บัญชีรายชื่อจำนวน 100 คน สิ่งที่ควรทราบคือ วันเลือกตั้งล่วงหน้าไม่มีการออกเสียงประชามติ ดังนั้นจะไม่มีบัตรสีเหลือง
ขั้นตอนการลงคะแนน
กระบวนการลงคะแนนเริ่มจากการตรวจสอบรายชื่อ แสดงหลักฐานต่อกรรมการประจำหน่วย รับบัตรเลือกตั้ง เข้าคูหาเพื่อกากบาท (X) เพียงช่องเดียวต่อบัตรหนึ่งใบ จากนั้นพับบัตรให้เรียบร้อยและหย่อนลงหีบที่ถูกต้องด้วยตนเอง เพื่อรักษาความลับและความสุจริตของการเลือกตั้ง
ข้อห้ามตามกฎหมายที่ควรรู้
กฎหมายเลือกตั้งกำหนดข้อห้ามชัดเจน เช่น ห้ามถ่ายภาพบัตรเลือกตั้ง ห้ามฉีกหรือทำบัตรชำรุด และห้ามนำบัตรออกจากหน่วยเลือกตั้ง นอกจากนี้ ยังมีการห้ามขายหรือจัดเลี้ยงสุรา ตั้งแต่เวลา 18.00 น. ของวันที่ 31 มกราคม ถึง 18.00 น. ของวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อป้องกันการชักจูงหรือครอบงำการตัดสินใจของผู้มีสิทธิ
หากไม่ไปใช้สิทธิ จะเกิดอะไรขึ้น
ผู้ที่ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า แต่ไม่ไปใช้สิทธิในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ และไม่ไปเลือกตั้งในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ โดยไม่แจ้งเหตุจำเป็น จะถูกจำกัดสิทธิทางการเมืองเป็นเวลา 2 ปี เช่น การสมัครรับเลือกตั้ง การดำรงตำแหน่งทางการเมือง และการยื่นคำร้องคัดค้านการเลือกตั้ง อย่างไรก็ตาม หากมีเหตุจำเป็นจริง สามารถแจ้งต่อนายทะเบียนภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนดได้
ตรวจสอบข้อมูลก่อนวันเลือกตั้ง
ประชาชนสามารถตรวจสอบสิทธิ หน่วยเลือกตั้ง และข้อมูลผู้สมัครได้ล่วงหน้าผ่านแอป Smart Vote เว็บไซต์กรมการปกครอง หรือหนังสือแจ้งจากนายทะเบียน เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนในวันเลือกตั้ง
การเลือกตั้งล่วงหน้าไม่ใช่เพียงกลไกอำนวยความสะดวก แต่เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ช่วยให้ประชาชนทุกคนได้มีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างเท่าเทียม การเตรียมตัวให้พร้อมและออกไปใช้สิทธิในวันอาทิตย์ที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569 จึงเป็นการยืนยันพลังของประชาชน และตอกย้ำคุณค่าของระบอบประชาธิปไตยในสังคมไทย
