สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันศุกร์ที่ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2475 ณ บ้านของพลเอก เจ้าพระยาวงศานุประพัทธ์ (หม่อมราชวงศ์สท้าน สนิทวงศ์) ผู้เป็นตา ที่กรุงเทพมหานคร ทรงมีพระนามเดิมว่า หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร เป็นพระธิดาองค์ใหญ่ใน พลเอก พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) และ หม่อมหลวงบัว กิติยากร (สกุลเดิม สนิทวงศ์)
พระนาม “สิริกิติ์” ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ มีความหมายว่า “ผู้เป็นศรีแห่งกิติยากร” ในช่วงปฐมวัย พระองค์ทรงต้องอยู่ห่างจากพระบิดาและพระมารดา เนื่องจากพระบิดาทรงไปรับราชการเป็นเลขานุการเอก ณ สถานอัครราชทูตสยาม ประจำกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. สหรัฐอเมริกา ทำให้ทรงอยู่ในความดูแลของพระอัยกาและพระอัยยิกา (ตาและยาย)
ในด้านการศึกษา หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร ได้เข้าศึกษาชั้นอนุบาลที่โรงเรียนราชินี ต่อมาเมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สงบลง ได้ย้ายมาศึกษาที่โรงเรียนเซนต์ฟรังซีสซาเวียร์คอนแวนต์ ทรงมีพระปรีชาสามารถด้านภาษา (อังกฤษและฝรั่งเศส) และโปรดการเล่นเปียโนเป็นอย่างยิ่ง
จุดเปลี่ยนสำคัญในพระชนม์ชีพเกิดขึ้นเมื่อพระบิดาทรงได้รับการแต่งตั้งเป็นอัครราชทูตประจำประเทศฝรั่งเศส ทำให้ครอบครัวกิติยากรต้องย้ายไปพำนักยังต่างประเทศ ทั้งในอังกฤษ เดนมาร์ก และฝรั่งเศส ตามลำดับ ระหว่างที่พำนักในกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส นี้เอง ที่หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ ได้มีโอกาสเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ ๙) ซึ่งขณะนั้นยังทรงศึกษาอยู่ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์
ความสัมพันธ์อันงดงามได้ก่อเกิดขึ้น จนนำไปสู่พระราชพิธีหมั้นเป็นการภายใน ณ เมืองโลซาน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2492 ต่อมาเมื่อทั้งสองพระองค์เสด็จนิวัตประเทศไทย จึงได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการพระราชพิธีราชาภิเษกสมรสขึ้น ณ วังสระปทุม เมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2493 นับเป็นเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ก่อนพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของรัชกาลที่ ๙ เพียงไม่กี่วัน
วันที่ 5 พฤษภาคม พุทธศักราช 2493 เป็นวันพระราชพิธีบรมราชาภิเษก สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงรับเฉลิมพระบรมนามาภิไธยว่า “พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว” และทรงเฉลิมพระยศ สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์ เป็นสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี
นับตั้งแต่วินาทีนั้น หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี ทรงดำรงพระราชอิสริยยศเคียงคู่พระบารมี “พระมหากษัตริย์นักพัฒนา” ตลอดระยะเวลากว่า 70 ปีแห่งการครองราชย์ ทรงอุทิศพระวรกายบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานัปการเพื่อปวงชนชาวไทย จนเป็นที่รักยิ่งและเทิดทูนในฐานะ “แม่ของแผ่นดิน” และทรงเป็น “สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง” ตราบจนเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2568
